По војната, Новата година станува најважниот празник. Тоа нужно започна со желбите и честитките на претседателот Јосип Броз Тито, а секоја година весниците известуваа за тоа како маршалот и неговата сопруга Јованка ја поминале најсреќната ноќ.




Ако се прашувате што правеле нашиот народ пред сто години во ноќта меѓу 31 декември и 1 јануари, одговорот е едноставен: тие спиеле. За нив нашиот сегашен 31 декември беше само 18 декември, а нашиот сегашен 1 јануари беше наречен и „мал Божиќ“, бидејќи падна точно седум дена пред Божиќ. А Божиќ тогаш беше централниот зимски празник. Белграѓани почнаа да донесуваат нови празнични датуми и нови навики дури од следната 1919 година.




Кралството на Србите, Хрватите и Словенците на 19 јануари 1919 година го замени јулијанскиот календар со грегоријанскиот, но само во Србија и Црна Гора. Во другите делови на земјата, родени под тоа име помалку од една година порано, грегоријанскиот календар беше во употреба уште пред да се донесе оваа одлука.




Сепак, Српската православна црква го задржа јулијанскиот календар, кој сè уште е верен на Ерусалим, Руската, Српската, Грузиската, Руската православна црква и Света Гора. Јулијанскиот календар бил воведен од Гај Јулиј Цезар во 45 п.н.е., а се користел низ цела Европа до 16 век, кога земјите почнале да се префрлаат на Грегоријанскиот календар. На Првиот вселенски собор во Никеја, во 325 година, христијанската црква го усвоила јулијанскиот календар како свој официјален календар. Креатор на календарот е грчкиот астроном Сосиген на иницијатива на Јулиј Цезар.




Календарот официјално се смени на тој 19 јануари 1919 година, но стариот календар продолжи да живее до денес. Тоа е причината што денеска имаме две Новогодишни, едната на 31 декември, а другата на 13 јануари.




Пред сто години сите го славеа Божиќ во Белград, а само малкумина славеа Нова Година. Меѓу другото, затоа што доаѓањето на новото лето паѓа во деновите кога божиќниот пост е најстрог, па затоа празничната атмосфера кај православните не е ниту честа ниту соодветна.




Но, знаеме дека во времето на Кнежевството, тогаш Кралство Србија, тие официјално ја прославувале сегашната српска Нова година на дворот. Се славеше и во побогатите куќи, во воените гарнизони и, се разбира, во таверните. Се организираа балови и прослави, а од воведувањето на „новиот“ календар пристигнаа и некои весници од белиот свет. Во побогатите куќи, на пример, почнаа да се делат подароци на Нова Година. Дотогаш подароци се даваа на три подвижни празници. Децата порано се врзуваа за Детињце, а се ослободуваа само со подароци (оваа година Детињце паѓа на 23 декември). Мајките беа врзани за утроба (на 30 декември оваа година), а татковците беа врзани за татковци или татковци (оваа година, татковците паѓаат на Божиќ, 6 јануари 2019 година.




Некогаш во Белград зимите беа многу постудени од денешните, па во тие денови белграѓани сакаа да бидат таму каде што е топло, со камин. Да не беа дома, кафанското огниште им беше многу убаво. Во подобрите кафани свиреше музика, а во сите кафани пиеше, зборуваше и играше карти.




Нешто друго беше исто како и денес: пукаа. Во средината на 19 век, Белград ги издаде првите упатства и забрани за пукање со огнено оружје на големите празници. Денеска се палат петарди и огномети, но во минатото тоа било огнено оружје. Сепак, тоа време е далеку од денешната празнична еуфорија.




Зоран Николиќ, во своите одлични написи за стариот Белград, споменува, на пример, дека од 1 јануари 1938 година весниците се занимаваат исклучиво со политика. Дури во внатрешниот дел на весникот најде оглас за календарот што ќе го објави сатиричниот магазин „Ошишани јеж“. Најинтересниот текст за очекувањата во новата 1938 година бил, вели Николиќ, разговорот со најпознатата белградска пророка Милица Миочиновиќ, а таа давала прогноза дека демократските држави тешко ќе ја преживеат 1939 година, дека комунизмот ќе падне. дека на читателите им претстои студена, но кратка зима и дека годината ќе биде слабо плодна.




Сè драматично се промени по Втората светска војна, кога социјалистичката револуција и новата идеологија решија целосно да го сменат празничниот календар. Во текот на неколку повоени децении, идеолошки беше непожелно, а често и казниво, да се слават празници и црковни празници. Познато е, на пример, дека со децении на сите белградски таверни им било дозволено да работат само до десет часот навечер на 13 јануари, за да не се слави српската Нова година.




Старите изданија на дневните весници во повоена, комунистичка Југославија често имаа огласи преку кои некои семејства најавуваа дека „нема да добиваат во следните неколку дена“. Така јавно дадоа до знаење дека не празнуваат слава или некој од црковните празници. Кога би се осмелиле да слават Божиќ или семејна слава, многу членови на Сојузот на комунистите јавно би биле повикани на партиски состаноци, прекорувани или казнети.




По војната, Новата година станува најважниот празник. Започна нужно со желбите и честитките на претседателот Јосип Броз Тито, а секоја година весниците известуваа за тоа како маршалот и неговата сопруга Јованка ја поминале најсреќната ноќ.




Новата година официјално е прогласена за национален празник во 1955 година. Тоа беше и почеток на прославите како оваа денес. Се организираа раскошни прослави, се носеа вечерни фустани и свечени одела. Во времето на СФРЈ вообичаено се организираа прослави во центрите на културата и војската, фабриките и работните организации. Се свиреа хитови, танцувањето беше задолжително, а сите новогодишни приказни од тие години сведочат за чувството за заедница и припадност.




И не беше само Божиќ „сомнителен“ во тие денови. Тогашната влада се обиде да го избрка и Дедо Мраз, тој „прозападен елемент“. Посебно што „таму“ го нарекуваат „Дедо Мраз“, што е скратено од Свети Никола, а тоа создаде дополнителна верска конфузија. Решението беше Баба Зима, нов, идеолошки исправен знак, но таа баба не го преживеа тестот на времето.











