Србија е една од земјите со најголем број на мозочни удари и најлош исход. На секои 20 минути некој доживува мозочен удар, а секој час по еден умира кај нас
Дали е можно да се промени оваа статистика и колку короната ги загрози невролошките пациенти, неврологот проф. д-р Ранко Раичевиќ, кој утрово гостуваше во „Уранка“ на телевизијата К1.
– Една третина од пациентите со корона имаат некои невролошки нарушувања, од безопасни и познати на сите нас, како губење на чувството за вкус и мирис, до воспаление на мозокот, но и мозочни удари и тешки оштетувања на периферниот нервен систем. Тешко болните ги третиравме исто како и пациентите кои немаат круна, а не смееја да се мешаат и да бидат примени на класичните невролошки одделенија.
Тоа беше сериозна задача, бидејќи имавме само една третина од работната сила и капацитетот на располагање. Останатите беа во болниците за Ковид. Се погриживме за најтешките невролошки состојби и никој не беше вратен од итните невролошки клиники без да му биде загрозен животот. Најмногу страдале пациентите со напалени невролошки состојби, а состојбата им се влошила, некои до степен да бидат во болница. Тоа ќе биде голем проблем во годините што следат. Постојано се појавуваат нови пациенти,
Акумулацијата на пациенти може да се спречи со враќање на невролози во примарната здравствена заштита, во здравствените домови.
– Сега пациентите директно доаѓаат во терцијарните здравствени установи, бидејќи немаме тријажа. Во итните служби на сите болници и терцијарни здравствени установи, неврологијата поединечно е најоптоварена специјалистичка гранка. Невролозите да се прогласат за дефицитарна специјализација, а државата да направи план како да го надомести недостигот од невролози.
Сега треба да се направи план за обука на невролози, специјализацијата трае четири години. Јас сум офицер и во времето кога требаше да се специјализирам, државата одлучи што треба. Јас не ја избрав мојата специјализација, таа ми беше доделена. Специјализацијата за неврохирург трае шест години и луѓето не се мотивирани. Треба да се забрза таа специјализација и така се стимулираат лекарите и така би се одговарало на барањата на пациентот.
Министерството е расположено да ги прифати иницијативите на Здружението, вели д-р Раичевиќ.
Сега разработуваме план. Како Асоцијација го креиравме и проектот „Мозочен товар во Република Србија од социо-економски аспект“. Ова е прва студија во која медицинскиот аспект е поврзан со трошоците за лекување. Да знаеме точно колку чини кога правиме нешто, а кога не правиме нешто. На пример, механичката тромбектомија е начин да се отстрани тромб кај лице кое доживеало мозочен удар со катетер и да се излечи во тој момент.
Има затнат крвен сад, имаше мозочен удар и со катетер го вадиме крвниот сад и ни станува пред очи. Тоа не е евтин лек, но пресметавме дека ако направиме 1.600 наместо 200 вакви интервенции до 2026 година, ќе потрошиме два и пол милиони долари, но всушност штедиме, бидејќи без оваа интервенција ќе потрошиме 14 милиони долари за нега, рехабилитација и лекови. Тоа е анализа која покажува дека нешто е скапо во првиот чекор, но дека е економски исплатливо на долг рок, а да не зборуваме за спасени човечки животи, што е најважно. Направивме истражување каде можеме да заштедиме“, објасни проф. д-р Ранко Раичевиќ во „Уранка“ на телевизијата К1.
Според д-р Раичевиќ, постковидниот синдром ќе биде голем проблем за целокупната здравствена услуга.
– Имаме значителен проблем со објективни нарушувања кај лицата кои заболеле од Ковид, а тоа се замор, општ замор, пад на когнитивните функции. Имам помлади колеги од мене кои пријавуваат епизоди на заборав. Ова е тешко да се дијагностицира. Се појавуваат млади луѓе, а многу им е важен и начинот на живот, злоупотребата на психоактивни супстанци, промената на денот во ноќта. Многумина работат ноќе, а мозокот не е толку „наместен“. Имаат неспецифични нарушувања – тешко внимание, таканаречена „магла“ во мозокот. Треба да бидеме загрижени ако вирусот влијае на нашата нервна резерва, бидејќи на тој начин луѓето би можеле да бидат нарушени во менталното функционирање во подолг период од животот.
Превенција на мозочен удар
Најважно е, како и кај сите други болести, да се делува превентивно.
– Не можеме да промениме пол, возраст и генетика, но во превенцијата од мозочен удар има голем број на корективни ризик фактори како хипертензија како најопасно нешто, нарушување на срцевиот ритам, дијабетес, состав на липиди и нарушувања во сообраќајот, нездрав начин на живот, седење. Секој кој има генетска предиспозиција за мозочен удар мора да оди на превентивни прегледи. На 45-годишна возраст, таквото лице треба да подлежи на скрининг, кој вклучува основна лабораторија со шеќер и липиди, доплер на крвните садови на вратот, кардиолошки преглед и физички невролошки преглед. Потоа се прави проверка каде сме „слаби“ и се прави план дали ни требаат лекови или промена на животните навики, се прави распоред на прегледи и контроли.
Пет дена „остро“ пешачење неделно најмалку 30 минути се доволни за да останеме здрави.
– Неопходно е да имате најмалку три, а по можност пет помали оброци со избегнување на концентрирани јаглехидрати и животински масти. Ако имате генетска предиспозиција за дебелина, консултирајте се со диететичар за исхрана. Ако имате висок крвен притисок, земете терапија. Имајте тетратка за притисок. Наутро притисокот не треба да надминува 140 на 80. Ако вредноста го надмине ова неколку пати, одете на лекар. Здравата исхрана е клучна, медитеранска, а дозволена е и чаша вино. Најважно е одморот. Седум часа сон се најважни за мозокот – нагласи професорката Раичевиќ за телевизијата К1.
Ноншалантни пациенти
Истражувањето на ВМА покажало поразителни резултати, изјави денеска во „Уранка“ д-р Раичевиќ.
– Направивме истражување со пациенти кои имале тешки мозочни удари и кај кои хипертензијата била главна причина. Им биле препишани лекови за притисок и само 18 отсто од пациентите земале терапија во период од една година. Терапијата инаку е доживотна. Други лекови земаат само кога ќе им скокне притисокот, се откажуваат или сами ја намалуваат дозата… Тоа не смее да се случи.
