Зора беше мртва во душата 20 години, само најблиските не забележаа кога и ја тргнаа насмевката од лицето…
Понекогаш луѓето го живеат животот само како што треба, а во длабочините на нивните души сè е згаснато, и викаат некој топло да ги погледне, да ги слуша, да ги разбере. Таков беше случајот со Зора од Србија, ќерката мислеше дека е во блиска врска со нејзината мајка, но со години не ја гледаше во очи. Се правеше дека се е во ред, додека Зора стана сенка на некогаш насмеаната жена.
Приказната ја откри професор по српски од Шабац, а ја пренесуваме во целост:
„Кога умре Зора, се случи нешто многу чудно, речиси мистериозно. Никој никогаш не видел или слушнал за тоа, дури ни научниците, тоа беше апсолутен феномен и веројатно целиот светски печат ќе пишуваше за тоа, ако ќерката на Зора не беше влијателна личност со значајни врски и успееше вешто да ја сокрие веста и да забрани каква било приказна во морницата да дава мислење за тоа надвор од ѕидот.
Зора една летна вечер починала сама во својот стан, а утрото ја пронашол сосед. Таа сосетка го имала клучот од нејзиниот стан и била платена да ја најде, бидејќи ќерката живеела далеку и брзо и не знаела каде и е главата поради обврските, а имала многу пари. Ја сакаше мајка си и сакаше да и даде се најдобро.
Сосетката ги известила вистинските луѓе за смртта и, според упатствата, договорила Зора да остане во капелата неколку дена. Требаше да се почека целото семејство кое ја сакаше да биде платено за погребот и погребот да биде доволно достоинствен . Ќерката се погрижила за сите детали, не сакала ништо да пропушти, па напишала се и со курир му пратила на соседот бидејќи била стара и не доаѓало до мејл кореспонденција. Само едно остана отворено. Ќерката не можела да се одлучи што да и облече на Зора, па го оставила за вечер кога пристигнала и ги отворила плакарите. Сакаше да се сети во што е најсреќна нејзината мајка, за да може да го носи.
Така беше. Ќерката пристигна, потона во тишината на нејзиниот поранешен дом и ја отвори вратата од тешката црна гардероба. Прво намириса познат мирис и беше и тежок и интимен, некако се стегна во себе, како пак да има пет години, како да стои пред мајка и и чека да ја гушне, па да трча во градинка.
Таа не плачеше, затоа што и нејзината мајка никогаш не плачеше. Гардеробата беше уредна и сите фустани висеа по некој хронолошки редослед, од античко време до последно . И таму ќерката остана збунета. Сите стари фустани беа светли, шарени, смело исечени, а како што одеше кон средината и крајот, боите избледеа и потемнуваа, а кроевите станаа сосема обични и грубо готови. Како времето да го направи своето, цицајќи ја живоста од боите. Таа не можеше да се изненади од тоа, бидејќи таа промена никогаш не ја забележала кај нејзината мајка. Тие се гледаа често, некогаш лично, некогаш преку Скајп, но таа никогаш не виде што носи оваа и како годините и смртта не само што ја носат однадвор, на лицето и рацете, во одењето и здивот, туку и како облеката ѝ бледнее и умира на неа. Малку заплака и зеде фустан од средината што мајка ѝ го купи една зима кога се враќаше од работа и го виде на прозорецот со аголот на окото, застана, го проба и плати. Дојде дома среќна и смеејќи се, свртувајќи се пред огледалото, повтори:
– Замислете, можев да поминам покрај неа и да не ја видам. И некој друг можеше да го купи.
На ќерката воопшто не и беше јасно дека и е толку среќна поради фустанот, а се подготвуваше и за тежок испит, па кога Зора праша дали треба да се напијат чаша вино и да го прослават среќното купување, таа само бесно ја тресна вратата и рече:
– Сè ти е лесно.
Се сети на таа сцена кога го симна фустанот од сукалото во плакарот, бидејќи најдобро зборуваше за Зора: ерупција на неиспровоцирана радост.
Потоа отиде во капелата и посака уште еднаш да ја види мајка си. Кога ја извадиле и и го тргнале чаршафот од лицето, таа се замрзнала:
– Тоа не е мојата мајка.
Пред неа лежеше жена со остро лице и усни свиткани надолу, збрчкани и искривени, ништо како Зора. Почнала да вика, да пцуе, да вика познати имиња и сите почнале да паничат. Се проверуваше секој детал и немаше грешки. Зора беше единствената со нив со денови, ништо не беше заменето или пропуштено. Таа била целосно преоптоварена, но искусни луѓе и објасниле дека луѓето се менуваат во моментот на смртта, дека тоа е нормално, па малку се смирила, но не можела да се изненади. Се прашуваше што исчезнало од нејзината мајка и каде исчезнало, како тоа лице толку се променило. Но, немаше време за анализа, само и беше жал кога си отиде дома. Зошто воопшто сакаше да ја види, зошто ја расипа сликата што ја носеше во себе! Го остави оделото и си замина.
Сепак, изненадувањата не завршија тука. Само што влегла во станот заѕвонил телефонот. Од другата страна трепереше глас, полн со ужас:
– Госпоѓо, се јавувам од капелата, се случи нешто страшно. Не можевме да ја облечеме…
– Зошто? Што е проблемот? Тој фустан сигурно и одговара. На крајот на краиштата …
– Не тоа – извика човекот – слушај ме. Штом ја допрев, таа се претвори во прав. Таа само пропадна.
Ќерката била во целосен шок. Постави низа некохерентни прашања и доби уште многу изговори и подеднакво некохерентни одговори, а потоа реши да повика експерт, доктор од европски медицински институт кој беше многу почитуван, доверлив и дискретен, а кој и должеше услуга. Таа му објасни сè и тој не рече ништо, ништо не му беше јасно, само што пристигна во капелата кај Зора со ноќен лет. Погребот беше одложен за неколку дена, а посмртните останки беа пренесени на вештачење со сите перипетии што ги подразбира таквиот транспорт. А перипетиите биле уште поголеми бидејќи никој не смеел ништо да каже. Ќерката великодушно им платила на сите сведоци да молчат.
Поминаа неколку дена и докторот се јави:
– Морам да ви кажам нешто што се уште го немав во мојата пракса. Мајка ти е мртва веќе дваесет години според сите сметки.
– Како може таа да е мртва дваесет години кога разговарав со неа пред петнаесет дена. Таа прошета пред петнаесет дена. Јас не го измислив тоа…
– Знам се, но нашите апарати кои ја испитуваат возраста на трупот го покажуваат тоа и нема грешка. Ги направивме сите анализи. Затоа мајка ти се претвори во прав на допир. Затоа што таа не е жива веќе дваесет години.
Да ја добиеше оваа вест во Србија, нејзината ќерка веднаш ќе ги тужеше за невнимание и навреда, но ова беше познат европски институт. Затоа ја закопа мајка си, зема годишен одмор и отпатува за Индија. Таму отсекогаш повеќе се занимавале со работи за душата, не грижејќи се за телото, па таа очекувала објаснување. Само, немаше што да прави таму, долго талкаше, прашуваше и чекаше. Мораше да научи апсолутно трпение и да се помири со тоа кога на пазарот сретна чудна жена, мала и дебела, нималку слична на идејата што ја имаше за духовните индиски мудреци. Жената имаше некои чудни и секогаш насмеани очи, постојано ја сретнуваше додека шеташе и секогаш ја гледаше прашално и со љубов. Еднаш престанаа и почна разговорот. Малку по малку дошле до прашањето што ја мачело ќерката. Таа кажа се и за прв пат не беше изненадена. Изгледаше како да зборува за работи кои се случуваат постојано, кои се толку вообичаени што може да се разговара за попладневно кафе.
– Кажи ми за мајка ти. Каква беше таа?
– Значи…
– Како што е. На што прво мислиш?
– Секогаш беше насмеана. Сè беше лесно за неа.
– Како се смееше?
– Сите ѝ се смееја. Не само устата, туку и очите и рацете и целото тело. И сите ја сакаа. Секогаш имаше многу луѓе околу нас. И сите и се јавуваа кога нешто им беше тешко. Таа слуша, слуша, разговорот продолжува, а вие само гледате дека болката поминува и дека некој си оди весел и како да не дошол пред само неколку часа, осамен од тага.
– Дали таа зборуваше со тебе?
– Да, секогаш. Само се јавувам и таа е секогаш таму. Таа никогаш немала работа. Таа навистина не беше одговорна. Ја поканувам на работа и разговараме еден час, или прави нешто низ дома и пак седи и разговара со мене, како после се ќе заврши, а дали после тоа ќе го направи Господ знае. Изгледаше како да чекаше некој да и се јави, за да остави се.
– Па зошто ја прекина кога знаеш дека е на работа?
– Морам. Кога некој ќе ме изнервира од ведро небо. Или оваа моја работа. Толку многу стрес. Морам да кажам некому.
– Што со неа? Имаш маж, имаш девојки.
– Немој! Потоа ме викаат за тоа! Всушност, Зора секогаш најдобро разбираше се. И веднаш се насмевнува и вели: не е ништо, види колку е ова убаво, па види колку си убава, сè и е убаво… Никогаш немала грижи.
– А таа умре пред дваесет години?
– Почина, но не умре. Како и да мислам, ништо не ми е јасно. Ништо не се случи. Ништо не се смени. Се беше исто, не се жалеше за ништо.
– Не е. Ни таа не знаеше.
– Како не знаела? Што не знаела? Не знаела дека умрела?
– Не е. Таа не знаеше.
– Како не знаела дека е мртва?
– Таа се бореше. Дали некогаш сте ја погледнале во очи во тие дваесет години?
– Не знам. Јас не. Всушност, нејзините очи беа малку потесни. Како да ги стеснуваше за да види подобро. Замрсете ги малку.
– Па, ти велам дека беше мртва. Таа само се бореше. Ни таа не веруваше.
На ќерката веќе и се чинеше дека оваа жена е целосно луда, дека повторно си го троши времето, дека нејзината потрага е залудна. Таа стана да оди, а малечката тивко и решително рече:
– Почина кога и ја украдовте насмевката. Ти ја украде нејзината насмевка… ја украде и не ни забележа. Пред дваесет години.
