За време на Втората светска војна, еден од најсуровите концентрациони логори на Балканот беше Јадовно во НДХ. Таму загинале бројни сведоци на тогашните катастрофи, а некои за чудо преживеале, како оваа баба
Јадовно бил усташки концентрационен логор за масовно истребување на Србите и Евреите во НДХ за време на Втората светска војна, а она што е особено страшно во тој логор се јамите во кои во 1941 година биле фрлани живи луѓе да умрат. Некои починаа како последица на повредите здобиени од падот, а некои починаа подоцна од глад, жед, повреди…
Имаше и такви кои за чудо преживеаја. Така беше и со една жена која на камерите ги раскажа своите ужасни искуства од јамата во која поминала околу 20 дена, а дел од шоуто стана вирален на Тик Ток и другите социјални мрежи.
– Не ставија во пештера, а потоа од пештерско семејство по семејство не бркаа во јамата. Ја зеле жената и ѝ рекле: „Пиј ја мајка ти, нема да избегаш“. Двајца од нив ја фатиле и ја фрлиле надолу. Сама скокнав – рече таа, присетувајќи се дека се свртела додека паѓала.
Паднав на некои карпи. Чевлите ми беа на нозе, а кога паднав немав ништо. Само чорапи. Нозете ми беа скршени и имав рана на десната нога. Се потпрев на ѕидот – вели тој.
Луѓето паднаа во јамата еден врз друг. Тие плачеа, исплашени и згрозени од нивната судбина.
– Луѓето паѓаат како на канта за ѓубре и лелекаат: „Тешко мене мајко, мизерна сум за тебе, извади ме!“. Кој ќе те извади? Бог? – прашува револтирано таа.
Кога ги ставија сите во јамата, фрлаа по нив бомби и камења:
-Кога падна вечерта, се гушкавме околу пилињата, мизерни како кокошка. И потоа извадија три. Велат: „Ајде, ајде, излези“. Донеси часовници и пари“, што знам. И извадиле едно девојче и уште двајца мажи и потоа ги убиваат и ги враќаат назад. И ја силуваа таа девојка, подоцна ни ја фрлија гола. Ние кутрите тогаш молчевме, не се осмеливме ништо да направиме.
Многумина загинаа, меѓу нив и многу деца. Вода најмногу недостасуваше. Пиеле урина. Баба во тоа време била бремена.
– Бев бремена. Родам мртво дете, не беше време да се родам…
И тогаш вошките и црвите ги нападнаа луѓето кои живееја како во гроб.
– Станувам и само се истресувам, а по престилка и нозете ми лазат црви. Смрдевме, прашај бога до кога смрдевме… Јадовно беше усташки концентрационен логор за масовно истребување на Србите и Евреите во НДХ за време на Втората светска војна. Со логорот командуваше Јуцо Рукавина и беше првиот од 26-те концентрациони логори во НДХ. Србите и Евреите од целата територија на Независна Држава Хрватска биле донесени во логорскиот комплекс Госпиќ – Јадовно – Паг, чие формирање било завршено на 24 јуни 1941 година, а потоа таму биле убиени.
Затоа, таму не загинале само Србите од Лика и жителите на околните села, како што често погрешно се мисли. Во пештерите на Велебит, на карпестиот брег на Паг и во морските длабочини кај тој остров, свирепо загинаа бројни Срби и Евреи од Хрватска, Босна и Херцеговина, како и од Срем. Затворениците во логорот пристигнаа во Велебит и Паг од казнено-поправниот дом во Госпиќ, преку собирните центри Овчара и Ступачиново, а железничката станица Госпиќ беше местото каде што беа донесени со сточни вагони од сите делови на НДХ. За 132 дена од неговото постоење, од 11 април до 21 август 1941 година, по тој пат до пеколот поминале 42.246 мажи, жени и деца. На најсуров начин се ликвидирани 40.123 луѓе.
Околу 2.000 од оние кои не успеале да бидат убиени бидејќи италијанската војска ги спречила во тоа, усташите ги транспортирале во логорот Јастребарско, а потоа во новоформираниот логор Јасеновац. Местото на логорот останало неистражено по војната поради длабочината на јамите во кои биле фрлани телата и поради фактот што повоените југословенски комунистички власти некои од нив ги закопале со бетон. Нови локации со остатоци од скелет беа откриени во текот на 1980-тите.
Од 2009 година, комеморативни церемонии во чест на жртвите од логорот организираат Српскиот национален совет, еврејската заедница во Хрватска и локалните антифашисти, а оттогаш 24 јуни во Хрватска се слави како Ден на сеќавање на кампот Јадовно. . Споменикот на жртвите убиени во логорот беше подигнат во 1975 година и стоеше петнаесет години пред да биде отстранет во 1990 година. Репликата на оригиналниот споменик беше изградена и откриена во 2010 година, но исчезна во рок од 24 часа од неговото откривање.
